Als erfgenaam heeft u de keuze om een nalatenschap te aanvaarden of te verwerpen. Als u verwerpt, krijgt u niets. Aanvaarding kan zuiver of beneficiair. Let wel: u kunt maar één keer een keuze maken! Na zuivere aanvaarding kunt u niet meer verwerpen (en omgekeerd).
Zuivere aanvaarding:
Door zuivere aanvaarding erft u alle bezittingen en schulden van de nalatenschap. Dit betekent dat u ook met uw privévermogen aansprakelijk wordt voor de schulden van de nalatenschap. Het voordeel van zuivere aanvaarding is dat een positieve nalatenschap erg eenvoudig afgewikkeld kan worden door de erfgenamen. De nalatenschap hoeft namelijk niet te worden vereffend (zie hierna).
Beneficiaire aanvaarding:
Beneficiaire aanvaarding betekent dat u de nalatenschap aanvaardt ‘onder het voorrecht van een boedelbeschrijving’. Hier wordt vaak voor gekozen als men vermoedt dat de nalatenschap veel schulden bevat. Door beneficiair te aanvaarden, wordt u niet aansprakelijk met uw privévermogen. Schuldeisers kunnen zich alleen verhalen op de bezittingen van de nalatenschap. De keerzijde is dat de nalatenschap in principe (behoudens enkele uitzonderingen) moet worden vereffend en volgens wettelijke regels moet worden afgewikkeld. Dat is bij zuivere aanvaarding niet het geval.
Stilzwijgend aanvaarden?
Voor beneficiaire aanvaarding of verwerping dient u een verklaring af te leggen bij de griffie van de rechtbank. Voor zuivere aanvaarding geldt dat niet. Maar dat betekent ook dat u door feitelijke handelingen een nalatenschap stilzwijgend zuiver kunt aanvaarden!
Indien u zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud als een zuiver aanvaard hebbende erfgenaam gedraagt, bepaalt de wet dat u de nalatenschap daardoor zuiver aanvaardt. Daarvan kan al sprake zijn wanneer u de bankpas van uw overleden vader of moeder gebruikt voor het voldoen van bepaalde kosten. Gaat u daarna richting rechtbank (of notaris) om de nalatenschap beneficiair te aanvaarden, dan blijft dat zonder rechtsgevolg. U heeft immers al zuiver aanvaard en zoals gezegd kan die keuze slechts één keer gemaakt worden. Eenmaal zuiver aanvaard kunt u niet alsnog beneficiair aanvaarden of verwerpen.
Extra bescherming bij onverwachte schulden:
Sinds 2016 biedt de wet overigens wel enige extra bescherming aan een erfgenaam die zuiver heeft aanvaard en daarna onverwachts geconfronteerd wordt met onbekende schulden.
In artikel 4:194a lid 1 BW is (kort gezegd) bepaald dat een erfgenaam, die na zuivere aanvaarding bekend wordt met een schuld die hij niet kende en ook niet behoorde te kennen, binnen drie maanden na de ontdekking aan de kantonrechter kan vragen om de nalatenschap alsnog beneficiair te mogen aanvaarden.
Met het deel ‘niet kende en ook niet behoorde te kennen’ heeft de wetgever duidelijk gemaakt dat de erfgenaam een onderzoeksplicht heeft en dat een beroep op dit artikel niet al te snel zal worden toegestaan. Heeft een erfgenaam niet voldoende onderzoek gedaan alvorens zuiver te aanvaarden, dan heeft die erfgenaam kort en simpel gezegd pech.
Dat een beroep op genoemd wetsartikel niet snel wordt toegestaan, blijkt ook wel uit de uitspraken die sinds de wetswijziging zijn verschenen. In veel gevallen krijgt men de deksel op de neus. Zo was er een erfgenaam die wist dat er latente belastingclaims in de nalatenschap vielen. Alleen vielen die belastingclaims ca. 2,5 ton hoger uit dan de erfgenaam zelf had berekend. Volgens de rechtbank had deze erfgenaam deugdelijk onderzoek moeten doen, o.a. door de administratie en/of de accountant te raadplegen of door navraag bij de Belastingdienst te doen.
In een andere kwestie kwam er onverwachts een schuld om de hoek en stelde de erfgenaam dat hij niet bekend kon zijn met die schuld omdat de erflater zijn administratie aan een derde had uitbesteed. Ook daar maakte de rechter korte metten mee; dat de administratie was uitbesteed, komt voor rekening en risico van de erfgenaam.
Kortom: de wet biedt (enige) extra bescherming voor de zuiver aanvaard hebbende erfgenaam, maar het blijft zaak om de nalatenschap goed te onderzoeken alvorens een keuze te maken uit (zuivere of beneficiaire) aanvaarding dan wel verwerping van een nalatenschap.
